De rode kleur van de zitwonden bij de baviaan berust op een precies vasculair mechanisme, gerelateerd aan de dichtheid van de bloedvaten in een huid zonder melanine en vacht. Het is geen pigment dat in de opperhuid is afgezet, noch een ontstekingsreactie: het is een huidvenster op het onderliggende vasculaire netwerk.
Vasculair mechanisme en histologie van de zitwond van de baviaan
De ischiatische zitwonden, deze blote huidplaten gelegen op het niveau van de ischiatische tuberositeiten, vertonen een unieke histologische architectuur. De opperhuid is daar verdikt en verhoornd, maar de onderliggende dermale laag wordt doorkruist door een dicht, abnormaal oppervlakkig capillair netwerk in vergelijking met de rest van de huid.
Ook interessant : Ontdek alle nieuwtjes en literaire actualiteiten van Mam'Zell Plume
De totale afwezigheid van haarfollikels en de lage concentratie melanocyten laten de zuurstofrijke hemoglobine in deze capillairen doorschijnen. De rode tint is het directe resultaat van lokale vasodilatatie gemoduleerd door steroïde hormonen, in het bijzonder oestrogenen bij het vrouwtje en testosteron bij het mannetje.
We observeren dat de intensiteit van de roodheid binnen enkele dagen bij hetzelfde individu varieert, wat een klassiek pigmentmechanisme uitsluit. Bij het vrouwtje in de folliculaire fase veroorzaakt de toename van het oestradiolgehalte een bloedtoevoer die de dermale capillairen overbelast en de zitwond doet verkleuren naar een helderrood, soms paarsachtig. Het is een omkeerbaar en cyclisch proces.
Ook interessant : De nieuwste trends en innovaties in de auto-industrie in 2024
Om beter te begrijpen waarom de baviaan rode billen heeft, moet ook rekening worden gehouden met de structuur van het dermale collageen in dit gebied, dat fungeert als een optische diffuser die de zichtbaarheid van de vasculaire kleur versterkt.
Seksueel signaal bij het vrouwelijke baviaan: ovulatie en perineale tumescentie
Bij de vrouwtjes van veel baviaansoorten (Papio anubis, Papio cynocephalus) ondergaat het ano-genitale gebied een spectaculaire tumescentie tijdens de ovulatie. Deze tumescentie komt overeen met een waterretentie in de perineale bindweefsels, onder directe invloed van de piek in oestradiol.
De zwelling gaat gepaard met een intensivering van de roodheid. De mannetjes gebruiken deze visuele combinatie als een betrouwbare indicator van het moment van ovulatie. Studies over Japanse makaken, die fylogenetisch dichtbij staan, bevestigen dat de rode kleur significant correleert met de vruchtbare periode.
Dit signaal is niet binair. De intensiteit varieert van cyclus tot cyclus bij hetzelfde vrouwtje, en van vrouwtje tot vrouwtje binnen dezelfde groep. De dominante mannetjes richten hun pogingen tot copulatie bij voorkeur op de vrouwtjes met maximale tumescentie en roodheid, wat wijst op een actieve seksuele selectie op dit kenmerk.
Verschillen tussen baviaansoorten
Niet alle soorten binnen het geslacht Papio vertonen dezelfde mate van tumescentie. De hamadryas baviaan (Papio hamadryas) vertoont een minder uitgesproken perineale tumescentie dan de olijfbaviaan. Bij de hamadryas kan de sociale structuur in harems de selectiedruk op dit visuele signaal verminderen, aangezien de concurrentie tussen vrouwtjes om mannetjes aan te trekken wordt verminderd door het bewakingssysteem dat door de leidende man wordt uitgeoefend.
Roodheid van de billen als kwaliteitsindicator bij het mannelijke baviaan
De roodheid van de zitwonden is niet uitsluitend een signaal voor vrouwtjes. Recente studies over Guinese bavianen tonen aan dat de rode kleur van de blote gebieden bij het mannetje nu wordt getest als fysiek kwaliteits signaal in seksuele selectie. Onderzoekers hebben beoordeeld of gedragingen zoals het aanbieden van vlees de keuze van vrouwtjes beïnvloeden, en concluderen dat dit gedrag niet relevant blijkt te zijn.
Daarentegen zouden vrouwtjes meer kunnen vertrouwen op lichaams-signalen, en de auteurs noemen expliciet de roder wordende plekken op de billen als kenmerken die mogelijk de kwaliteit van de mannetjes aangeven. Deze conclusie sluit aan bij wat is gedocumenteerd bij andere primaten met seksuele rode kleur, zoals géladas en mandrills.
- Bij de mandril correleert de gezichts- en genitale roodheid met de hiërarchische rang en het testosteronniveau, wat een directe link legt tussen sociale status en kleurintensiteit.
- Bij de gélada signaleert de rode borstpatch de fysieke conditie van het mannetje en zijn reproductieve potentieel aan de vrouwtjes van de groep.
- Bij de Guinese baviaan lijken de rode lichaams-signalen betrouwbaarder dan prosociale gedragingen om de kwaliteit van de partner te beoordelen.
We gaan dus van een visie waarin de rode billen uitsluitend dienden als indicator van seksuele ontvankelijkheid bij vrouwtjes naar een completer model waarin de roodheid functioneert als een bidirectioneel kwaliteits-signaal, benut door beide seksen.
Trichromatische visie van primaten en perceptie van het rode signaal
Een vaak verwaarloosd aspect in populaire artikelen betreft de co-evolutie tussen het rode signaal en het visuele systeem van catarhiniën primaten. Bavianen, net als alle apen van de Oude Wereld, hebben een trichromatische visie met fijne discriminatie in het rood-groen spectrum.
Deze visuele capaciteit, die afwezig is bij de meeste zoogdieren (die dichromatisch zijn), stelt bavianen in staat subtiele variaties in roodheid waar te nemen die andere dieren niet zouden detecteren. De selectiedruk heeft dus gelijktijdig op twee fronten gewerkt: de zender (de doorbloedde huid) en de ontvanger (het visuele systeem).
Onderzoek van het Nagoya Institute of Technology heeft moleculaire basisprincipes van rood-groen visie bij primaten geïdentificeerd, wat bevestigt dat de opsines die verantwoordelijk zijn voor chromatische discriminatie in het lange spectrum vroeg in de lijn van de catarhiniën zijn geselecteerd.
Een kostbaar signaal om te onderhouden
De huidroodheid is een eerlijk signaal in de zin van de handicaptheorie van Zahavi. Het handhaven van een intense dermale vascularisatie in een blootgesteld gebied vertegenwoordigt een reële metabolische en immunologische kost. Een individu dat door parasieten is aangetast of in slechte fysieke conditie ziet zijn roodheid afnemen, wat het signaal moeilijk te vervalsen maakt.
Het is deze eigenschap die de evolutionaire robuustheid van het kenmerk verklaart: een kostbaar signaal dat correleert met de fysieke conditie weerstaat aan bedrog. Bavianen met de roodste zitwonden signaleren, zonder mogelijkheid tot bluffen, een goede vasculaire gezondheid, een hoog hormonaal niveau en een lage parasitaire belasting.
De roodheid van de billen van de baviaan concentreert dus meerdere lagen van biologische informatie in één morfologisch kenmerk. Het geeft informatie over de reproductieve cyclus, de fysieke conditie, de hiërarchische status en de genetische kwaliteit van het individu dat het draagt, alles onmiddellijk leesbaar dankzij een visueel systeem dat is afgestemd op dit spectrum.